Odyseja Hugo

O RTS-ie (powrocie do sportu po kontuzji) można pisać poprawnie jak w publikacji naukowej, ale można też inaczej—tak, jakbyśmy byli na wycieczce w orchidarium. Przewodnik niby mówi o jednym i tym samym (o orchidei), lecz opowiada tak zajmująco, że łapiemy się na myśli: „wow, nigdy nie widziałem tego w ten sposób!”. Nie mówi jednak, że orchidea, a w naszym przypadku rehabilitacja, ma tylko jedno „wielkie” wyjaśnienie, którym jest np. fotosynteza (albo neurotrening), a cała reszta to bzdura.

Historie kuluarowe

Podobnie zajmująco można mówić o rehabilitacji, a dokładnie o jej przeróżnych przypadkach, o ile nie jest się wyłącznie teoretykiem i ma się czym pochwalić. Jestem skarbnicą wielu opowieści, którymi chętnie dzielę się podczas szkoleń, lecz jeszcze nigdy nie opisałem żadnego case study na moim blogu, zapewne dlatego, że większość z nich ma czysto anegdotyczny charakter. Owszem, jest ciekawa, czasem śmieszna i żałosna, ale to rezerwuję sobie zawsze na tzw. „rozmowy kuluarowe”, które uprawiam na kursach w kolejce po kawę. Dla przykładu, jedną z takich zabawnych (przez łzy) opowieści jest ta, jak kiedyś jeden z moich byłych kolegów z pracy, fizjoterapeuta przez małe „f”, rozciągał części intymne piłkarzowi w 1. miesiącu rehabilitacji pooperacyjnej po ACLR, ponieważ twierdził, iż w miejscu „klejnotów" ma skumulowaną traumę (od uderzeń piłką), która rotuje mu (sic!) piszczel na zewnątrz. Jak później okazało się, był wyznawcą kinezjologii stosowanej. Ten absolutny cringe musiałem przerwać, tak aby pacjent nie zorientował się, że doszło do nadużycia, a ja do dzisiaj zastanawiam się: „co to był za fetysz?!”.

Ostatnio natomiast regularnie przytrafiają mi się pacjenci, którym lekarze ortopedzi kompulsywnie oferują zastrzyki z PRP. Nie wiem, czy podobny proceder istnieje w Polsce, ale wraz z zespołem naszej hiszpańskiej kliniki wdrażamy środki prewencyjne, polegające na oddaleniu pokusy nadmiernej medykalizacji poprzez stosowanie osocza bogatopłytkowego (bez urażania lekarskiej dumy). W ostatnim roku odnotowaliśmy kilkanaście przypadków pacjentów, najczęściej sportowców, którzy „szli dobrze” zachowawczo i—pomimo wielu kontrowersji wokół badań nad PRP—byli namawiani na tę formę terapii (mimo braku obiektywnych wskazań), bo „nie zaszkodzi, a może tylko pomóc”. I nie chodzi tu wyłącznie o etykę czy portfel pacjenta, lecz o to, iż naszą obserwacją „specyficznych” następstw PRP jest ryzyko funkcjonalnego regresu do etapu nużącej izometrii oraz treningu „wszystkiego dookoła”—najczęściej dzieje się tak przez zaostrzenie pierwotnych symptomów, będących następstwem nakłuć i odczynów zapalnych. Wielu pacjentów czuje się wręcz oszukanych i łączy nawrót bólu, niesprawności i spadek PROMs–ów w życiu codziennym z serią otrzymanych zastrzyków. W sytuacjach takich nie wiemy, co powiedzieć pacjentom, tym bardziej że żal nam zmarnowanego czasu i perspektywy rehabilitacji bez końca.

Jak nie idzie po linii ...

Opowiadań takich jest mnóstwo.

Być może kiedyś nagram o nich podcast, żeby pokazać bardziej „kontekstowe” oblicze najdziwniejszych przypadków rehabilitacyjnych: tych trudnych, rzadkich, nietypowych, złożonych, powikłanych albo źle zdiagnozowanych, które z różnych powodów (modyfikowalnych, niemodyfikowalnych, ludzkich i boskich) zaczynają się opóźniać albo wręcz „paprać”.

W tym sensie zapraszam Was wreszcie do niesłychanej opowieści, która jest jednym z najbardziej „popapranych” przypadków klinicznych jakie było mi dane poznać. Jej fabułę zamknąć możemy stwierdzeniem, iż „wiele wskazywało, że się nie uda, a jednak się udało” (i to jak!). Jest to więc historia z pozytywnym morałem, w której odegrałem zapewne jakąś rolę, a jeśli nie, to przynajmniej dobrze ją udokumentowałem od strony naukowej, klinicznej, treningowej, analitycznej i—co więcej—kontekstowej. Wyraźnie przebija się w niej postawa zawodnika oraz jego sztywne przekonania, które ostatecznie odegrały pewną rolę w późnym RTS–ie. Zawarłem w niej insight nt. różnicy między ramami postępowania, znanych z czytelnych i liniowych protokołów, a tym, co pacjent rzeczywiście wykonał i jakie leczenie zaoferowano mu „na świeżo” po hospitalizacji, zanim trafił do kliniki sportowej.

Będzie więc o tym, czego „nie dowieziono”, choć przeważająco o tym, co zostało „przeszacowane” i zmusiło nas (mnie i pacjenta) do adaptacji wstępnych założeń o nowe zmienne, wielokrotne zaciąganie hamulca postępu i włączenie modyfikacji narzuconych przez nowe problemy kliniczne. Mimo skrupulatnego „kopania" danych i mojej uczciwej analizy bez nadinterpretowania, ciągłe zmiany programu ćwiczeń nie były łatwe, ponieważ główny bohater (którego za chwilę przedstawię) był skrajnie sceptyczny wobec tradycyjnych ćwiczeń oporowych i nie wierzył (w sumie nadal nie wierzy do końca) w „specjalne" metody siłowe spod gwiazdy światowego performance i ich moc oddziaływania na niedotrenowanie wynikające z operacji. Sercem był na boisku od dnia pierwszego, czyli tam gdzie pragnął wrócić. A to, że powrót ten nie był łatwy, jego rehabilitację możemy śmiało nazwać Odyseją.

Odyseja Hugo

Powyższa prezentacja jest fragmentem szkolenia Rehab Essentials , którego premiera odbędzie się już w marcu 2026 w ramach najnowszej platformy e–learningowej BODYWORK®. Przedstawia nową formułę edukacją, którą wspólnie z innymi twórcami projektu „zrzucamy" na polski (i nie tylko) rynek szkoleniowy. Łączy teorię z praktyką i pozwala przy okazji na unikalne ujęcie warstwy narracyjnej—zawierającej komentarze praktyków—m.in. poprzez wstawki role play oraz pozostałe multimedia.

Slajdy, którymi dzielę się powyżej, obejmują całość prezentacji bez części poświęconej metodologiom treningowym, które omawiane są w oferowanej przeze mnie edukacji on–line i na żywo. Serdecznie polecam przescrollować materiał do samego końca—udostępniamy tam (razem z Hugo) „prosty" arkusz progresji OFR→RTS, który przyda się, jak odnosimy wrażenie, że za długo „wskrzeszamy" ten cały 'performance' siłownią, kurczliwie trzymając zawodnika poza boiskiem do chwili, w której pozostaje mu/jej nie więcej niż tydzień z drużyną, bo musi już wrócić do grania.

A to, że kluby wymagają często od specjalistów rehabilitacji zawodnika „gotowego" na murawę, parkiet, matę czy tartan, nie potrafią ich sensownie zintegrować z drużyną lub nie rozumieją raportów „domkniętej" (nie zakończonej) rehabilitacji, dobitnie pokazuje jak bardzo się różnimy. Tworzy też wstęp do kolejnej, zakulisowej opowieści, którą może kiedyś rozwinę.

Przeczytaj więcej

W dostępnych bibliotekach znajdziesz sporo cytowań dotyczących narracyjnych form komunikowania nauki, które chętnie stosuję w swoim pisaniu. Możesz się z nimi zapoznać, ale szczerze mówiąc—trochę szkoda na to czasu. Kliniczne rekomendacje protokołu po ACLR+PLC+LM też łatwo wygooglować. Załączam natomiast listę publikacji o mieszanych wynikach terapii osoczem bogatopłytkowym (PRP). Z góry zaznaczam, że zazwyczaj nie wchodzę w paradę „nadrzędnym” decyzjom ortopedy (jako zwykły koleś od rehabu), szczególnie jak prowadzę pacjenta trudnego i nieresponsywnego na leczenie zachowawcze. W takich sytuacjach bywam skłonny sięgnąć po dodatki.

1. Arita A et al. Adverse Events Related to Platelet–Rich Plasma Therapy and Future Issues to be Resolved. Regenerative Therapy (2024). OTWARTY DOSTĘP.

2. Kim L et al. Effect of Intra-articular Platelet-Rich Plasma vs Placebo Injection on Pain and Medial Tibial Cartilage Volume in Patients With Knee Osteoarthritis. The RESTORE Randomized Clinical Trial. JAMA Network (2021). OTWART DOSTĘP.

3. Linnanmäki L et al. Platelet–Rich Plasma or Autologous Blood Do Not Reduce Pain or Improve Function in Patients with Lateral Epicondylitis: A Randomized Controlled Trial. Clinical Orthopaedics and Related Research (2020). OTWARTY DOSTĘP.

4. Autologous Blood or PRP Injection for Lateral Elbow Pain. Cohrane (2021). OTWART DOSTĘP.

5. Kim JH et al. Adverse Reactions and Clinical Outcomes for Leukocyte-Poor Versus Leukocyte-Rich Platelet-Rich Plasma in Knee Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-analysis. Orthopaedic Journal of Sports Medicine (2021). OTWARTY DOSTĘP.